Sau trận giao hữu với New Zealand, loạt trận hè của đội tuyển bóng rổ nam Trung Quốc khép lại. Từ Changsha, Hangzhou đến Haikou, Foshan: 10 trận, 7 thắng 3 thua.
Bỏ hai trận đầu tháng 6 với KK FMP Serbia (chủ yếu cầu thủ trẻ trại tập ngắn), 8 trận còn lại 6 thắng 2 thua. Nếu chỉ nhìn “6-2”, rất dễ xem nhẹ vấn đề thực sự.
Ba trận Haikou tháng 7, Trung Quốc trung bình 92,3 điểm, thủng lưới 74,7, hơn ròng 17,7 điểm. Tất nhiên mẫu số nhỏ: một trận thắng đậm Cameroon 113-79 đủ kéo trung bình lên.
Sang ba trận Foshan tháng 8, gặp Uruguay và New Zealand — đối thủ va chạm rắn hơn, kỷ luật hơn, trình độ tổng thể tốt hơn — đội không còn “quả dễ bắt”, điểm trung bình rơi xuống 77,3, thủng lưới tăng lên 84,3, thua ròng 7 điểm.
Đó là hai đội Trung Quốc khác nhau sao?
Rõ ràng không.
Chỉ là, dưới cường độ đối kháng khác nhau, sức ép phòng ngự khác nhau, đội nam hiện ra hai gương mặt hoàn toàn khác.
Trước Cameroon, đội châu Phi yếu, tuyến ngoài khởi sự gọn, vừa đột phá vừa ném, làm được cái gọi là xé hàng thủ. Cộng thêm nhiều điểm nổ ba điểm, dễ đẩy tỷ số lên cao (hai trận với Cameroon tổng 203 điểm).
Đó thực sự là điểm đáng ghi nhận.
Không biết bạn có nhận ra không: từ Cúp châu Á năm ngoái, đội nam Trung Quốc đã dần bỏ lối “đưa bóng vào trong, tuyến ngoài đứng chờ cơ hội”.
Không thể phủ nhận, đội của Guo Shiqiang đang cố bắt kịp thời đại. Họ thật sự thử đẩy nhanh hơn (thậm chí có cảnh Hu Jinqiu tự bắt bật bảng rồi lên một mạch), nhiều hơn các tình huống chắn ở tầm cao, nhiều hơn việc tiền phong và hậu vệ chuyền liên tục. Về phong cách chiến thuật, họ đang mò lối nghĩ hiện đại hơn.
Có thể cảm nhận vai trò cầu thủ trong hệ thống của Guo bắt đầu mờ hơn — đó ngược lại là một dấu hiệu của bóng rổ đương đại. Ông không đóng đinh mọi người vào số 1-2-3-4-5 truyền thống; việc hay dùng ba hậu vệ, ở một mức nào đó, cũng là sản phẩm của cách nghĩ ấy.
Nhưng vấn đề là: khung hệ thống nhìn thì hợp lý, còn năng lực cầu thủ không thực thi nổi những gì được hình dung.
Cái “ba hậu vệ” bị nhiều CĐV chê, chính là ví dụ điển hình nhất.
Bản thân chiến thuật không tệ, ngược lại rất hợp trào lưu.
Nhưng điều chúng ta muốn thấy là ba hậu vệ vừa tấn công, vừa chuyền, vừa phòng, vừa tự xử lý bóng. Chứ không phải ba người, mỗi người chỉ đóng một vai đơn, đều có điểm yếu rõ.
Zhao Jiwei tổ chức, sắp hàng tấn công được, nhưng ở sân quốc tế anh luôn không đối phó nổi những đối thủ thể chất hơn. Cộng thêm chấn thương kéo dài trước đó, phong độ của Jiwei ở loạt giao hữu thực sự tầm thường: hai trận gần nhất 2 điểm 2 kiến tạo, rồi 0 điểm 1 kiến tạo.
He Xining, MVP mới của CBA, thái độ tốt, nhưng khi làm điểm tấn công chính thì không gánh nổi hệ thống tấn công bố trí.
Liao Sanning đúng là có nhịp riêng, nhiều lần dẫn đầu đội về điểm số ở các trận giao hữu. Nhưng ngoài đột phá, thứ khác dường như không sắc. Nói cách khác, năng lực của anh chưa tới mức xử lý hàng loạt bài toán tấn công khó.
Tỷ lệ kiến tạo/mất bóng kém cũng là vấn đề của Liao Sanning. Ngay cả ba trận Haikou “tìm sự tự tin”, anh cũng chỉ trung bình 3,7 kiến tạo và 2,3 mất bóng — rõ ràng chưa phải một đầu tàu tổ chức đạt chuẩn. Thêm nữa, đối lập với nhịp đá độc đáo là phòng ngự của Sanning thỉnh thoảng lại có “cảnh tượng để đời”.
Nhưng đây không phải chê Liao Sanning đá kém; ngược lại, điều đó cho thấy anh gánh quá nhiều việc vốn không nên chỉ một hậu vệ trẻ gánh. Vừa phải qua lớp pressing đầu, vừa đọc trợ thủ, vừa quyết tự đánh hay tìm nội tuyến xuống — trách nhiệm ấy với bất kỳ hậu vệ nào cũng là đề thi độ khó cao.
Đó chính là mâu thuẫn cốt lõi của hàng hậu vệ đội nam Trung Quốc: thiếu không phải người biết rê, cũng không chỉ người biết ném, mà thiếu điểm chủ công có thể liên tục ra quyết định đúng dưới sức ép cao, đồng thời tự ghi điểm.
Nói trắng hơn: thiếu một hậu vệ nhỏ ngoại binh CBA.
Đây đã là chuyện cũ rích. Từ khi nhập tịch Kyle Anderson nổ phát súng đầu, “sao không nhập tịch hậu vệ nhỏ” đã được bàn mãi mà chưa bao giờ có kết quả.
Lý do cứ bám vấn đề này, chẳng qua mấy năm nay đội nam Trung Quốc toàn là mảnh ghép, thiếu động cơ.
Guo Shiqiang sau trận thua Uruguay cũng tổng kết vậy: “Trước pressing cường độ cao, đối kháng mạnh của đối thủ, khả năng phá giải còn phải nâng; cả đội 18 lần mất bóng, biếu đối thủ hàng loạt cơ hội phản công — điều không nên xảy ra.”
Không chỉ những xạ thủ cánh như Zhao Jiayi, Li Hongquan cần hậu vệ nhỏ xé hàng thủ, tạo khoảng trống, đứng ngoài chờ bóng thoải mái chứ không bị buộc tự rê.
Những nội tuyến dựa vào pick-and-roll và “ăn bánh” như Hu Jinqiu, Jiao Boqiao cũng cần điểm cầm bóng dẫn dắt mới phát huy được.
Thậm chí có thể nói, He Xining và Liao Sanning về bản chất cũng là “điểm khởi sự thứ hai”, chứ không phải chủ công.
Mấy năm nay, người thật sự gánh được hệ thống tấn công của đội nam, thật sự chỉ có Zhao Rui khi đang phong độ.
Trận giao hữu then chốt là xem nội dung trận đấu; ở góc đó, đội nam cũng không hoàn toàn vô dụng.
Hiệp bốn gặp New Zealand, khi chúng ta cũng nâng cường độ, đội Trung Quốc vốn thua lâu vẫn có thể nhờ dẫn phòng, xoay vòng trợ thủ và phản công, khiến New Zealand ném 1/14, kéo cách biệt còn 2 điểm. (Nếu cứ nói đối thủ nương tay cho có tình thì mất hay.)
Những khoảnh khắc sáng ở Cúp châu Á năm ngoái cho thấy trần của đội nam Trung Quốc không thấp.
Khi ném mở, hàng tiền phong có hỏa lực, nội tuyến cũng nhờ hậu vệ dẫn dắt mà chơi pick-and-roll 1-5 hiệu quả, tổng thể chúng ta có thể ra thứ bóng rổ đồng đội đẹp mắt.
Nhưng chúng ta chưa bao giờ đảm bảo mỗi trận ném đều mở: gặp đội yếu có thể đẩy tỷ lệ ba điểm lên 40%+, gặp đối thủ hơi có cường độ lại rơi xuống hàng 20%… cũng không đảm bảo hậu vệ mỗi trận ổn định đánh pick-and-roll với nội tuyến.
Vì thế đội nam luôn hiện ra “cảnh tượng kinh điển” ấy — tấn công bố trí nhai mãi không lay được hàng thủ đối phương, cuối cùng người cầm bóng vội gọi một bài chắn, kết thúc đợt tấn công như đang đánh máy.
Vì hệ thống không ổn, nên nhìn cứ như không có hệ thống…
Mà chúng ta lại không có một điểm mạnh đúng nghĩa, lấy năng lực cá nhân tạo lợi thế để bù hệ thống bất ổn, nên ra cảnh tượng khó coi như hôm nay.
Cuối cùng, khi hệ thống tấn công định tăng tốc không ra được hiệu quả vốn có, “từ bỏ” chiều cao thì không thể có người bảo vệ vành; gặp New Zealand chính là một bức tranh gần như không phòng ngự.
Bóng rổ hiện đại, không có hậu vệ nhỏ ghi điểm mạnh, lại không có tiền phong toàn năng cao to phòng được, thì chẳng phải bước nào cũng khó sao?
Vậy vấn đề đội nam Trung Quốc vẫn là mấy món cũ.
Ngoài việc thoát khỏi ấn tượng cứng nhắc nội tuyến cày trong, thiếu hậu vệ nhỏ cầm bóng mạnh, khả năng đảo vai của cầu thủ không đủ, việc làm được quá ít… đều là chuyện nói từ mấy năm trước đến giờ.
Nhưng bi kịch nằm đúng chỗ này — nói đã bao nhiêu năm rồi, sao vẫn chưa giải quyết?
Một mực tâng bốc hay một mực nhìn đen đều không thực tế.
Dù cảm giác xem đội nam Trung Quốc vẫn tệ, đây rốt cuộc chỉ là giao hữu; thắng thua không then chốt, quá trình mới là trọng tâm.
Guo Shiqiang cũng nói, đợt tập trung cộng giao hữu lần này nhằm luyện quân.
Cách dùng người của ông: cầu thủ trong danh sách rộng, dù hay dù dở, đều được thời gian ra sân đủ. Một là giúp cả đội tìm phong độ, mài đội hình; hai là xem xét từng người, sàng lọc danh sách 12 người cuối.
Hơn là lấy những chiến thắng vô nghĩa ở giao hữu để che vấn đề, với tư cách CĐV, người ta muốn thấy những cảnh tượng khó coi và lời chỉ trích sắc sẽ cho Guo Shiqiang cùng ban huấn luyện vài gợi ý.
Vòng loại World Cup mười ngày nữa thì thật sự không còn gọi là luyện quân nữa.