Nếu bạn xem hết trận U16 Trung Quốc gặp U16 Australia ở Cúp Hòa Bình Thẩm Dương, nhiều khả năng sẽ giống đa số cổ động viên: xem xong tức đến nghẹn. Rõ ràng chỉ thua một bàn, điểm số và thực lực hai đội trước trận nhìn đều ngang nhau, các cầu thủ nhỏ trên sân cũng cọ đến giây cuối, nhưng trận thua này chính là nhục theo kiểu không nói ra được. Ngay những vấn đề cũ của đào tạo trẻ giấu đã nhiều năm cũng bị bày hết lên bàn.
Giải mời lần này tổng cộng bốn đội. Ngoài Trung Quốc và Australia còn có U16 Kyrgyzstan và Việt Nam, đá vòng tròn ba lượt. Trước giải ai cũng mặc định trận Trung Quốc - Australia, ai thắng người đó lấy chức vô địch cuối cùng. Dù sao hai đội hai lượt đầu đều một thắng một hòa, khoảng cách thực sự không lớn. Lượt trước chúng ta cầm hòa Kyrgyzstan 3-3, thắng Việt Nam 1-0. Phía Australia thắng Việt Nam 4-2, hòa Kyrgyzstan 2-2. Điểm số cắn nhau rất chặt.
Đầu trận chúng ta thực ra có cơ hội tuyệt vời. Mới khai cuộc không lâu, Kha Bác Văn đã cọ ra một tình huống đối mặt thủ môn, tiếc cú sút bị thủ môn đối phương cản phá. Đó cũng là lần cả trận chúng ta gần bàn nhất. Mới đến phút 13, Australia nắm cơ hội tạt biên, Harrison đón điểm trong vòng cấm quét bóng phá lưới, ghi bàn duy nhất trận đấu. Chỉ một bàn đó đã đổi thẳng mạch cả trận.
Mấy chục phút còn lại, chúng ta liên tục dâng cao tấn công, thay khá nhiều cầu thủ để tìm bàn gỡ. Mặt trận nhìn rất náo nhiệt, tỷ lệ kiểm soát bóng cũng không thấp hơn đối thủ. Nhưng đó chỉ là sấm lớn mưa nhỏ, những đợt tấn công thực sự nguy hiểm chẳng có mấy. Cả trận chỉ có 4 cú sút, số lần sút trúng đích thì các cầu thủ trẻ Australia bên kia cũng đều 16 tuổi, nhưng độ vạm vỡ và độ cứng khi va chạm đều hơn chúng ta một bậc. Sự chín chắn khi tranh vị trí và phòng ngự, nói ra chẳng ai tin là cùng lứa. Sau khi thay người ở hiệp hai, cục diện cũng không có chuyển biến căn bản. Các cầu thủ nhỏ chạy rất nỗ lực, tranh chấp cũng không lười, không ai thi đấu tiêu cực.
Chỉ đếm trên đầu ngón tay. Va chạm thể lực không đấu lại, chuyền nhận liên tục ở giữa sân cũng không dựng được, loay hoay nửa ngày vẫn không xé nổi hàng thủ đối phương. Vấn đề nằm ở tư duy chiến thuật không rõ. Có bóng rồi không biết đẩy nhanh thế nào. Vừa gặp va chạm cường độ cao, tỷ lệ chuyền hỏng tăng vọt. Giữa sân mất bóng còn hay bị đối thủ đánh phản công nhanh. Cả trận đá rất bị động. Tỷ số cuối dừng ở 0-1. Nói ra chỉ thua một bàn, không tính là thảm bại, cũng không có cái ngượng sụp tỷ số lớn, nhưng những vết cứng lộ ra còn khiến người ta thắt lòng hơn cả tỷ số.
Đây không phải trạng thái tạm thời không tốt, mà là khoảng cách thực lực và chiến thuật có thật. Sau trận, lửa dư luận chĩa thẳng vào huấn luyện viên trưởng Trương Diệu Khôn. Ba trận đá xong, vấn đề của đội lộ hết, không còn chỗ che. Trận mở màn gặp Kyrgyzstan, chúng ta dẫn 3-1 thế rất đẹp, chỉ vài phút đã thủng liên tiếp hai bàn bị đuổi kịp 3-3. Nắm lợi thế trong tay mà không giữ được.
Điều này bày ra rõ là bố trí phòng ngự và điều binh tại chỗ của huấn luyện viên trưởng có vấn đề. Chiến thuật bảo thủ, thay người còn chậm, trực tiếp biến ba điểm trong tay thành một điểm. Trận hai gặp Việt Nam, đá lẹt đẹt, suốt trận bị đối thủ dắt nhịp, mãi đến phút 69 mới nhờ đánh đầu phạt góc phá lưới, thắng sát nút 1-0, thắng cực kỳ khó. Gặp đội Đông Nam Á mà không tạo được sức áp chế đáng có, nhịp công thủ loạn hết chỗ nói.
Trận ba gặp Australia, sau khi bị dẫn thì có thay người để tăng tấn công, nhưng thay xong lối chơi không đổi chút nào. Vừa không tổ chức đột phá biên rồi tạt, cũng không đánh xâm nhập giữa. Loay hoay đến hết trận vẫn không xé được hàng thủ. Không ít cổ động viên nói thẳng vị trí huấn luyện viên trưởng này nên đổi người. Còn có người đề xuất, đợi huấn luyện viên ngoại Nhật Bản của U17 Trung Quốc đá xong World Cup lứa trẻ, có thể tiếp quản đội này.
Dù sao năm sau chính là Asian Cup U17. Đội U16 này chính là nòng cốt lao vào giải, là lực lượng dự trữ của U19 và đội tuyển tương lai, thực sự không trì hoãn được. Nếu tiếp tục dùng ban huấn luyện hiện tại, năm sau có đi tiếp được hay không còn phải đặt dấu hỏi lớn. Các đội trẻ mang chữ quốc gia có không gian chịu sai rất nhỏ. Mỗi trận đều là cơ hội trưởng thành quý của cầu thủ, không kham nổi việc hao mòn.
Nói khách quan, thời cầu thủ Trương Diệu Khôn quả thực là hậu vệ giỏi trong nước, còn từng vô địch U18 Đại hội thể thao toàn quốc, không thể phủ định toàn bộ năng lực. Nhưng điểm yếu lớn nhất của ông là thiếu kinh nghiệm dẫn đội ở các giải trẻ liên lục địa. Đại hội thể thao toàn quốc đối đầu toàn cầu thủ trong nước, phong cách và nhịp độ đều quen. Sang sân quốc tế hoàn toàn khác. Đối thủ thể lực mạnh, chiến thuật đa dạng, ứng biến tại chỗ rất thử thách công phu. Đây đúng là thứ huấn luyện viên nội trẻ thiếu nhất.
Trước đây ông dẫn đội ở Hạng Nhất, đội nhiều năm nằm trong vùng trụ hạng, thành tích giải cũng không tính là sáng. Tôi luyện ở giải lớn càng thiếu. Đem đội đang gánh hy vọng đào tạo trẻ cả nước giao thẳng cho ông, gây tranh cãi thực sự không lạ. Cổ động viên giận không chỉ riêng Trương Diệu Khôn. Nhiều người hơn là chất vấn tư duy chọn huấn luyện viên của liên đoàn cho các đội chữ U mang tên quốc gia.
U16, U19 đều là đội cấp quốc gia, đại diện trình độ cao nhất của đào tạo trẻ bóng đá Trung Quốc. Sao có thể đẩy thẳng huấn luyện viên nội trẻ thiếu kinh nghiệm giải lớn lên ghế huấn luyện viên trưởng? Đội mang tên quốc gia vốn không nên là bãi thí nghiệm để huấn luyện viên tích lũy kinh nghiệm. Cách nói này thực sự đáng nghiền ngẫm cho kỹ. Bồi dưỡng huấn luyện viên nội bản thân không có lỗi. Huấn luyện viên nội hiểu quốc tình, hiểu cầu thủ, vốn là nền tảng phát triển bóng đá Trung Quốc.
Nhưng cách bồi dưỡng không thể lấy chu kỳ trưởng thành vàng của các cầu thủ nhỏ làm cái giá. Muốn tôi luyện huấn luyện viên nội, hoàn toàn có thể gửi sang các câu lạc bộ chủ lưu châu Âu làm trợ lý, làm huấn luyện viên đào tạo trẻ, ở môi trường trình độ cao ba đến năm năm, gom đủ kinh nghiệm, học được ý niệm tiên tiến, rồi về tranh ghế huấn luyện viên trưởng đội quốc gia. Đó mới là đường đúng. 15 đến 18 tuổi vốn là giai đoạn then chốt định hình kỹ thuật và hình thành tư duy chiến thuật. Một khi dẫn lệch, trì hoãn chính là tương lai của cả một lứa trẻ, không bù lại được.
Huấn luyện viên có thể tích kinh nghiệm và lớn lên trong thất bại, nhưng tuổi trẻ của cầu thủ đâu có cơ hội làm lại. Còn có cổ động viên lấy trận trước gặp đội cùng lứa Australia ra so. Đội trước đá ra được tinh thần và phối hợp chiến thuật, lần này hoàn toàn không so được. Sự tương phản trước sau lớn đến vậy càng phóng đại sự bất mãn của cổ động viên.
Đương nhiên cũng có tiếng nói khác. Có người thấy huấn luyện viên nội hiểu đặc điểm cầu thủ trong nước hơn, giao tiếp không rào cản, cũng quen hệ thống đào tạo trẻ trong nước, vốn nên cho huấn luyện viên nội cơ hội trưởng thành, không thể một gậy đánh chết. Cả hai cách nói đều có lý. Nhưng mâu thuẫn cốt lõi vẫn không đổi: bồi dưỡng huấn luyện viên và bảo vệ sự trưởng thành của thanh thiếu niên, rốt cuộc ưu tiên nào cao hơn.
Đội trẻ mang tên quốc gia, mục tiêu hàng đầu là tôi luyện cầu thủ, lao vào các giải liên lục địa, dự trữ nhân tài cho đội tuyển. Sự trưởng thành của huấn luyện viên chỉ có thể là kết quả kèm theo, không thể thành mục đích số một. Nếu đảo gốc ngọn, cuối cùng cầu thủ bị cản trưởng thành, thiên phú bị chôn, kinh nghiệm huấn luyện viên gom được cũng chẳng còn ý nghĩa gì.
Nói một câu công bằng: thực sự không thể vì một trận thua này mà phủ định lũ cầu thủ nhỏ. Họ mới 16 tuổi, đều là mầm tốt được sàng lớp lớp từ các cơ sở đào tạo trẻ. Trên sân tranh chấp tích cực, từ đầu đến cuối không bỏ cuộc, cũng có khoảnh khắc sáng. Va chạm thể lực không bằng người, phần nhiều là khoảng cách tích tụ lâu dài của hệ thống đào tạo trẻ, không phải lỗi của các em.
Cầu thủ đều vô tội. Trên sân họ chỉ thực hiện chiến thuật huấn luyện viên sắp đặt. Đằng sau thắng thua, bố cục và điều chỉnh của huấn luyện viên mới là then chốt. Thất bại ở Cúp Hòa Bình lần này thực ra vừa gõ một hồi chuông cảnh báo cho liên đoàn. Những năm nay trong nước đổ mạnh vào đào tạo trẻ, cơ sở đào tạo trẻ và bóng đá học đường mọc khắp nơi, khó khăn lắm mới nhô lên một lứa mầm tốt có tiềm năng.
Tuyệt đối không thể ở khâu then chốt chọn huấn luyện viên, dựng ban bệ, lại dẫm vào hố cũ, phạm lỗi cũ. Nhiều cổ động viên xem bóng mấy chục năm sợ nhất chính là kịch bản cũ cứ lặp đi lặp lại. Vừa đổi một lứa huấn luyện viên, đổi một bộ ý tưởng, cầu thủ vừa mài hợp tìm được trạng thái, hệ thống lại đổi, phần lớn nỗ lực trước đó đổ sông đổ biển.
Điều bóng đá trẻ cần nhất là một ban huấn luyện ổn định, chuyên nghiệp, có tầm nhìn quốc tế. Không chỉ biết luyện thể lực, luyện kỹ thuật, còn phải biết căn cứ đặc điểm đối thủ để chỉnh chiến thuật, giữ tâm lý cầu thủ. Cái giá của việc thử sai trong đào tạo trẻ xưa nay không phải là tiền, mà là sự nghiệp bóng đá của thế hệ cầu thủ trẻ này nối thế hệ cầu thủ trẻ khác. Không trì hoãn được.
Giải mời lần này Australia lấy chức vô địch, chúng ta xếp thứ ba. Đối đầu có thật cũng khiến chúng ta thấy rõ khoảng cách toàn diện với đối thủ. Không chỉ thể chất, mà hiểu chiến thuật, ra quyết định trên sân, điều chỉnh tại chỗ và tâm lý giải lớn, mặt nào cũng có khoảng cách. Tiếp theo là chuẩn bị Asian Cup U17. Thời gian để đội điều chỉnh thực sự không còn nhiều. Duy trì nguyên ban bệ hay đánh giá lại nhân sự, liên đoàn phải cân nhắc cho kỹ và quyết đoán, không thể trì hoãn cho qua.
Bóng đá Trung Quốc muốn đi lên, đào tạo trẻ là nền tảng duy nhất. Việc trên nền tảng không dung nửa phần qua loa, càng không thể lấy tương lai của một lứa trẻ ra thử sai rồi trả giá. Tỷ số 0-1 trận này chỉ là một con số. Điểm yếu đào tạo trẻ và lỗ hổng chọn huấn luyện viên lộ ra đằng sau mới là vấn đề đáng đối mặt và giải quyết nhất.
Bạn thấy trận thua này, vấn đề chính nằm ở khoảng cách thể chất của cầu thủ hay ở sự chỉ huy của huấn luyện viên? Việc chọn huấn luyện viên của liên đoàn có nên điều chỉnh tư duy triệt để không? Cứ để lại cách nhìn của bạn.
